Als we periodiek onderhoud aan onze trike geven dan is het stellen van
de kleppenhopelijk vaste prik. Er zijn moderne trike's die tegenwoordig uitgerust
met automatischekleppenstellers, onze trike's hebben af en
toe toch een deskundige blik onder het kleppendekseltje nodig.
Het interval voor kleppen stellen is afhankelijk van hoe oud de trike is
en hoe hijgebruikt wordt. Door het toepassen van betere en slijt vastere materialen
is de intervaltijdvan stellen de laatste jaren steeds groter
geworden.
Waarom is
klepspeling eigenlijk nodig? Het antwoord op die
vraag zit in de constructie van de kleppen. De kleppen van een
viertaktmotor bestaan uit een ronde schijf, de klepschotel, met een
steel eraan, de klepsteel. De klepschotel dicht het gat van de in- en
uitlaatpoort af, de steel steekt door een buis in de cilinderkop, de
klepgeleider, en wordt aan de andere kant van de cilinderkop door een
veer aangetrokken, U raad het al, de klepveer. Om de klep te openen
wordt de klepsteel tegen de veerkracht ingedrukt. Bij sommige (moderne)
constructies gebeurtdit doordat de nok van de nokkenas er
aangedraaid, met tussenkomst van een nokvolger.
Bij andere
constructies zit de nokkenas verder weg en wordt gebruik gemaakt van een
overbrenging met tuimelaars. In sommige gevallen ligt de nokkenas nog
verder weg, wat bij onze boxermotortjes het geval is. In dat geval is er
een constructie nodig die de bewegingen van de nokkenas overbrengt naar
de klep. Het overbrengen van deze beweging gebeurt door middel van een
nokvolger waarin een stoterstang staat, die op zijn beurt weer de
tuimelaar bedient die de klep opent.
Alleen al het feit
dat er verschillende onderdelen tussen zitten, die elk met hun eigen
fabriekstoleranties zijn gemaakt en die alle aan slijtage onderhevig
zijn, geeft al aan dat er een mogelijkheid moet zijn het systeem af te
stellen, willen alle kleppen op het juiste moment open en dicht gaan.
Maar je zou zeggen, waarom stel je het systeem dan niet speling vrij af.
Dat heeft twee oorzaken. Ten eerste verschillen de materialen van klep
en cilinderkop en van de onderdelen van het klepbediening mechanisme. Ze
hebben dus ook elk hun eigen uitzettingscoëfficiënt en zetten bij het
opwarmen van de motor in verschillende maten uit. Om er zeker van te
zijn dat de kleppen de poorten in alle omstandigheden goed afsluiten
moet er dus een bepaalde marge in acht worden genomen. Je zou anders het
risico lopen, dat een klep bij een koude motor wel afdicht en bij een
warme motor niet meer. De tweede reden voor de aanwezigheid van spelling
is dat er marge moet zijn voor slijtage van onderdelen. Als er een
klepstel interval van 10.000 km is, moet een fabrikant er zeker van zijn
dat de kleppen na die 10.000 km nog zo goed en zo lang sluiten, dat
motor en kleppen er geen schade van ondervinden.
Foutieve klepspeling In principe zij er maar
twee foutieve afstellingen mogelijk, en te krappe klepspelling en een te
ruime klepspelling. Een te krappe klepspelling is van die twee het
gevaarlijkst. Door een te krappe klepspelling wordt de tijd dat de klep
op de klepzitting rust kleiner. Die klep moet echter gedurende een
bepaalde tijd op de klepzitting rusten, wil de klep zijn hitte kwijt
raken. Door het kontact met de koele klepzitting kan de hitte
"wegstromen". Wordt de klep te heet, dan smelt hij plaatselijk en komt
er een gat in te zitten, waardoor hij niet meer goed afdicht, de
compressiedruk wegvalt en de desbetreffende cilinder slecht gaat lopen.
In het ergste geval raakt de klep de zitting helemaal niet meer en valt
de kompressie bijna geheel weg, een zeer slecht presterende motor is het
gevolg.
Rijd men toch door met deze motor dan zal de klep bijna geheel
verbranden, met alle gevolgen van dien. Meestal komen dit soort dingen
voor bij de uitlaatklep. Langs de inlaatklep stroomt namelijk vers en
koel mengsel, maar bij een geopende uitlaatklep stroomt er verbrand en
gloeiend heet uitlaatgas langs. De directe reden dat deze uitlaatklep
meer risico loopt, is dus dat hij veel heter wordt. Er is echter ook nog
een indirecte reden. Doordat de uitlaatklep heter wordt heeft de
klepzitting van die klep meer te lijden. Als deze erg heet wordt,
verbrandt er elke keer een dun laagje van het raakvlak met de
uitlaatklep. Dit verbrande laagje slijt versneld weg. waardoor de klep
hoger in de kop komt te liggen en de klepspeling versneld afneemt. Door
de kleinere klepspeling rust de klep korter op de zitting, waardoor de
klep nog heter wordt, enzovoorts.
Hierin schuilt ook
de hele problematiek van gelode of ongelode benzine. Het
verbrandingsproduct van de tetramethyllood in de benzine is een goede
warmtegeleider. Als dit goedje zich afzet op de klep en de klepzitting
voorkomt het problemen met het verbranden van de klepzitting. Ga je op
loodvrije benzine rijden, of erger nog op gas, dan moeten de
klepzittingen beter in staat zijn de hitte te transporteren. Daarvoor
worden er vaak nikkel en chroom in het materiaal van de klepzittingen
toegepast. Er wordt in de regel over "geharde klepzittingen" gesproken,
maar de werking van deze zetels zit hem niet in de hardheid die door
nikkel en chroom ontstaat, maar in de betere warmtegeleiding.
Te ruime klepspeling De tweede fout in de
klepafstelling is een te ruime klepspeling. Hoewel dit te prefereren is
boven een te krappe klepspeling kan ik door een te ruime speling schade
ontstaan, voornamelijk aan het klepbedieningmechanisme en de nokkenas.
Als je bedenkt hoe een nokkenas er uitziet, kun je je dit goed
voorstellen. De as is rond, maar heeft een nok. Tussen de nok en de
ronding van de as heeft de as een zekere helling, de overgang tussen de
ronding en de helling is vloeiend. Volgt de nokvolger de nok vrij krap,
dan gaat hij met die vloeiende vorm mee. Het klepbediening mechanisme
wordt als het ware vloeiend van stilstand naar een bepaalde
openingssnelheid gebracht. Is de klepspelling echter te ruim, dan krijgt
de nokvolger pas weerstand als deze het overgangsgebied tussen hellenden
rond is gepasseerd. Het klepbediening mechanisme wordt dan niet
vloeiend, maar plotsklaps van stilstand naar de openingssnelheid
gebracht. Het spreekt voor zich dat zo'n klap meer schade aanricht dan
een vloeiende beweging.
Een bijkomend nadeel
van een foutieve klepafstelling is dat de cilinder minder gaat
presteren. Voor het gaswisseling proces van de cilinder is het namelijk
van belang dat de kleppen precies op tijd openen en sluiten. Die tijd is
afhankelijk van de nokvorm en de klepspeling en veranderd dus met de
afstelling van de klepspelling. Aks de vullinggraad van een cilinder
door foutieve klepspeling verandert, verandert ook de effectiviteit van
het verbrandingsproces van die cilinder.
Kleppen stellen De klepspeling die voor
de 1600 motor wordt opgegeven is opgegeven voor een koude motor. De olie
moet vervangen worden als de motor warm is, en de verleiding is dan
groot om meteen even de kleppen te stellen, maar wacht hiermee totdat de
motor goed is afgekoeld. Indien je de kleppen wilt stellen is het
makkelijk om meteen olie te verversen, maar het aftappen van de olie is
niet noodzakelijk.
Bij het
verwijderen van deze deksels moet je rekening houden met wat olie die
uit de deksel komt na losmaken, houd er iets onder om het op te vangen.
De kleppendeksel zitten met een rubberen of een kurk pakking vast aan de
kop, waar meestal nog een vloeibare pakking tussen zit. Indien het
deksel niet direct los wil, dan even voorzichtig met een stuk hout het
deksel rondom lostikken, let op dat het deksel niet deukt, want dan
kan deze aan gaan lopen op de tuimelaars. Het afstellen van de kleppen
gaat als volgt:
We beginnen met de
twee voorste kleppen, de uitlaatkleppen.
Draai met de
slinger de motor rond tot een van de voorste kleppen maximaal door
de tuimelaar wordt ingedrukt, de voorste klep aan de andere zijde
heeft dan zijn maximale speling.
Tussen de klep
en de tuimelaar moet nu en voelermaat van 0,2 mm krap passen, een
voelermaat van 0,15 moet er ruim tussen kunnen, en een voelermaat
van 0,25 mm mag er niet tussen kunnen. Indien de klepspeling niet
juist is, dan is het misschien verstandig om de spelling op te
schrijven en na verloop van tijd een overzicht te krijgen van het
verloop van de spelling.
Voor de
achterste kleppen, de inlaatkleppen geld het zelfde. Indien de ene
klep maximaal is ingedrukt dan kan je de andere klep stellen op
dezelfde wijzen als hiervoor beschreven. Indien je alle kleppen
gesteld heb dan draai ik meestal even de motor op de slinger een
tiental keren in de rondte om vervolgens opnieuw de spelling te
controleren.
Oorzaken van verandering in klepspelling.
Te kleine
klepspelling. Inslaat van kleppen
Te lang op hoge
toeren rijden.
loodvrij of gas rijden met niet
aangepaste motor.
verkeerd afgestelde ontsteking, te
heet geweest.
Te ruime spelling.
slechte smering in kop, oude of
verkeerde olie of te weinig
Aanslag op kleppen.
De kleppen, is een
orgaan in het hart van je trike . Doe er zuinig en secuur mee en je zult
er lang van genieten.
